Blog o Szczecinie - ciekawe miejsca, hotele i wydarzenia w Szczecinie

 Historia kolejnictwa na Pomorzu Zachodnim

[dodane 20.03.2007, g. 22:49 przez kapil, ostatnio modyfikowane: 02.04.2007, g. 22:15 przez –– mkubien]
strona główna »
lista alfabetyczna »
drukuj »
wyszukiwanie »
« Początki kolei żelaznych na świecieElektryfikacja kolei na Pomorzu Zachodnim »

Wiek XIX był okresem przemysłowego rozwoju Szczecina. Warunkiem wzrostu wymiany handlowej było zdobycie nowego środka transportu, przewyższającego szybkością i opłacalnością dotychczas stosowane głównie szlaki rzeczne. Możliwość taką gwarantowała dynamicznie rozwijająca się kolej.

Pomysł budowy linii Berlin - Szczecin powstał w roku 1835, a 1 marca 1836 roku w Szczecinie powołano Komitet Budowy Kolei Berlińsko-Szczecińskiej. Trzy lata później rozpoczęto budowę. Najwięcej sporów i dyskusji wywołała proponowana przez Komitet lokalizacja dworca, gdyż godziła w ówczesne przepisy forteczne i zarazem zmniejszała prestiż wojskowy. Ostatecznie, w 1840 roku nadprezydent Wilhelm von Bonin przystał na propozycję komitetu.

W międzyczasie pojawiły się problemy finansowe, a pomoc państwa okazała się niezbędna. W rezultacie linie oddawano do użytku etapami: 1 sierpnia 1842 roku odcinek Berlin - Neustadt (obecnie Eberswalde), a 15 listopada 1842 roku Neustadt - Angermünde. Całą linię wraz z dworcem oddano do użytku 16 sierpnia 1843 roku. Trasę o długości 135 km początkowo pokonywały tylko dwa pociągi dziennie, ze średnią prędkością 35-40 km/h, a podróż trwała około 4,5 godziny. Dopiero w 1851 roku wprowadzono ruch nocny.

Dojazd do dworca odbywał się wzdłuż Odry, przez bramę forteczną oraz przez most nad tzw. basenem fortecznym, gdzie teraz dochodzi ulica Dworcowa. Był to dworzec czołowy, z którego jeden tor doprowadzono do nabrzeża przeładunkowego.

W maju 1842 roku powstał projekt budowy kolejnej linii do Szczecina. Zaraz po otwarciu linii Berlin - Szczecin powstał Komitet Budowy Kolei Szczecińsko-Stargardzkiej, a w maju 1845 roku powołano analogiczny komitet by doprowadzić linię do Poznania.

Pierwszy pociąg do Stargardu zawitał 1 maja 1846 roku, zaś do Poznania 9 sierpnia 1848 roku. Trasę 148 km pociągi poranne pokonywały w 6,5 godziny, a popołudniowe ze względu na nocny postój w Dobiegniewie w ponad 16 godzin.

Wybudowany most na Odrze dochodził prostopadle do istniejącego dworca. Pociągi by móc wjechać na perony, wpierw wtaczały się w 100-metrowy tunel wydrążony pod obecną ulicę Potulicką, a następnie wycofywały na tory przyperonowe.

W 1856 roku Towarzystwo Kolei Górnośląskich, właściciel linii Krzyż - Poznań, uruchomiło bezpośrednie połączenie Śląska ze Szczecinem.

W tym samym czasie postanowiono zmodernizować stację czołową Szczecin Główny, tworząc stację przelotową. W 1869 roku oddano do użytku zmodernizowany tor dla pociągów ze Stargardu. Linia ta przechodziła łukiem nad północną częścią Łasztowni. Ten ciągnący się od Odry Zachodniej aż do Parnicy wiadukt kolejowy został zbudowany tworząc "szczeciński tunel blaszany". Miał on za zadanie ochronę składów drewna od iskier lokomotyw.

Względy strategiczno-wojskowe zdecydowały o budowie linii łączącej Szczecin z Królewcem wzdłuż brzegu Bałtyku. Pierwszy odcinek Stargard Szczeciński - Runowo Pomorskie - Białogard - Koszalin oddano do użytku w 1859 roku. Jednocześnie rozpoczęto budowę linii od wschodu. Odcinek Sopot - Wejherowo - Lębork - Słupsk uruchomiono w 1870 roku.

Względy ekonomiczne wymagały dalszych, nowych powiązań komunikacyjnych dla Szczecina. W 1877 roku powstała nowa linia łącząca Szczecin przez Kostrzyn z Wrocławiem, dla której wybudowano osobny dworzec czołowy we wschodniej części Kępy Parnickiej u wylotu ulicy Bytomskiej. Układ ten nie posiadał powiązania z dotychczasowym dworcem głównym, co było wielkim błędem. Jednak dziewięć lat później wprowadzono pociągi osobowe poprzez stację Szczecin Główny Towarowy bezpośrednio do właściwego dworca głównego.

Na przełomie lat 70. i 80. XIX wieku rząd pruski rozpoczął upaństwowianie ważniejszych linii kolejowych. Jednocześnie udzielane były koncesje na budowę nowych prywatnych linii. W 1879 roku Dąbsko-Kołobrzeska Spółka Akcyjna Budowy Kolei otrzymała koncesję na budowę linii łączącej Szczecin Dąbie z Kołobrzegiem i oddała ją do eksploatacji w 1882 roku, następnie przedłużając ją do Koszalina. W 1892 roku II Rzesza wydzierżawiła od Dąbsko-Kołobrzeskiej Spółki odcinek linii Szczecin Dąbie - Goleniów, który z czasem stał się państwowy, a w 1899 roku został przedłużony przez Wolin do Świnoujścia.

15 grudnia 1881 roku została powołana Szczecińska Królewska Dyrekcja Kolejowa, która przejęła zarządzanie koleją na Pomorzu Zachodnim. Przyczyniło się to do powstawania nowych obiektów, m.in. powstała linia Szczecin Niebuszewo - Jasienica, mająca kluczowe znaczenie gospodarcze dla Szczecina, gdyż połączyła port z głównymi zakładami przemysłowymi.

Daty uruchomień poszczególnych odcinków na liniach kolejowych Pomorza Zachodniego (chronologicznie wg linii)

dataodcineklinia
16.08.1843(Berlin) - Kołbaskowo - Szczecin(Berlin) - Kołbaskowo - Szczecin
01.05.1846Szczecin - Stargard SzczecińskiSzczecin - Poznań
10.08.1847Stargard Szczeciński - Dobiegniew
20.06.1848Dobiegniew - Krzyż
10.08.1848Krzyż - Poznań
01.06.1859Stargard Szczeciński - KoszalinStargard Szczeciński - Słupsk - (Gdańsk)
01.07.1869Koszalin - Słupsk
01.06.1859Białogard - Kołobrzeg(Poznań) - Szczecinek - Kołobrzeg
15.11.1878Szczecinek - Białogard
16.03.1863Szczecin - Stobno - (Pasewalk)Szczecin - Stobno - (Pasewalk)
16.11.1876Kostrzyn - ChojnaKostrzyn - Szczecin
15.05.1877Chojna - Szczecin
01.11.1877Runowo Pomorskie - Drawsko PomorskieRunowo Pomorskie - Szczecinek - Czarne - (Chojnice)
01.12.1877Drawsko Pomorskie - Czaplinek
15.05.1878Czarne - Szczecinek - Czaplinek
01.10.1878Szczecinek - Słupsk - UstkaSzczecinek - Słupsk
Słupsk - Ustka
15.11.1878Korzybie - Sławno - DarłowoKorzybie - Sławno
Sławno - Darłowo
01.11.1881Piła - WałczPiła - Stargard Szczeciński
01.09.1888Wałcz - Kalisz Pomorski
01.09.1895Stargard Szczeciński - Ognica
15.10.1895Ognica - Kalisz Pomorski
01.01.1882Szczecin Dąbie - GoleniówSzczecin Dąbie - Świnoujście
15.07.1892Goleniów - Wysoka Kamieńska
15.07.1892Wysoka Kamieńska - Wolin
01.07.1899Wolin - Międzyzdroje
15.06.1900Międzyzdroje - (Świnoujście) Odra Port
01.06.1901(Świnoujście) Odra Port - Świnoujście
01.01.1882Goleniów - PłotyGoleniów - Kołobrzeg
01.02.1882Płoty - Gryfice
25.05.1882Gryfice - Kołobrzeg
31.08.1882Stargard Szczeciński - Myślibórz - KostrzynStargard Szczeciński - Kostrzyn
31.10.1883Myślibórz - BarlinekMyślibórz - Choszczno
07.08.1898Choszczno - Barlinek
15.07.1892Wysoka Kamieńska - Kamień PomorskiWysoka Kamieńska - Kamień Pomorski
20.12.1892Godków - Siekierki - (Wriezen)Godków - Siekierki - (Wriezen)
01.11.1893Wyszogóra - Resko Płd.Wyszogóra - Resko Płn.
01.05.1907Resko Płd. - Resko Płn.
01.07.1894Świnoujście - (Heringsdorf)Świnoujście - (Heringsdorf)
25.01.1895Gryfino - ChwarstnicaGryfino - Pyrzyce
28.08.1898Pyrzyce - Chwarstnica
25.01.1895Chwarstnica - SwobnicaChwarstnica - Swobnica
01.08.1895Choszczno - Kalisz PomorskiChoszczno - Kalisz Pomorski
01.11.1896Grzmiąca - Śliwno BobolickieGrzmiąca - Bobolice
15.12.1897Śliwno Bobolickie - Bobolice
16.11.1896Świdwin - SmardzkoŚwidwin - Połczyn Zdrój
22.12.1896Smardzko - Redło
17.03.1897Redło - Stare Ludzicko
01.04.1897Stare Ludzicko - Połczyn Zdrój
10.05.1897Stobno - Stolec - (Stolzenburger Glashütte) Stobno - Nowe Warpno
19.10.1906(Stolzenburger Glashütte) - Nowe Warpno
04.10.1897Strzelce Krajeńskie Wsch. - Strzelce Krajeńskie MiastoStrzelce Krajeńskie Wsch. - Lubiana Pyrzycka
15.07.1902Strzelce Krajeńskie Miasto - Lubiana Pyrzycka
21.12.1897Sławno - Polanów - (Gołogóra)Sławno - Polanów - (Gołogóra)1
15.03.1898Szczecin - Szczecin DrzetowoSzczecin - Trzebież Szczeciński
01.10.1898Szczecin Drzetowo - Police
15.10.1898Police - Jasienica
15.03.1910Jasienica - Trzebież Szczeciński
22.08.1898Pyrzyce - PłońskoPyrzyce - Płońsko
28.08.1898Szczecin Zdroje - Stare CzarnowoSzczecin Zdroje - Sobieradz - (Chwarstnica)
01.12.1905Stare Czarnowo - Sobieradz
03.12.1898Wałcz - Raduń - RudkiWałcz - Wierzchowo Pomorskie
10.11.1900Rudki - Wierzchowo Pomorskie
08.01.1899Godków - PyrzyceGodków - Pyrzyce
18.05.1899Koszalin - KołobrzegKoszalin - Kołobrzeg
12.12.1899Krzyż - CzłopaKrzyż - Wałcz
01.12.1904Wałcz - Człopa
01.05.1900Kalisz Pomorski - ZłocieniecKalisz Pomorski - Złocieniec
30.08.1902Nowogard - Dobra Nowogardzka Płn.Nowogard - Dobra Nowogardzka Płd.
10.05.1913Dobra Nowogardzka Płn. - Dobra Nowogardzka Płd.
15.07.1903Złocieniec - Połczyn ZdrójZłocieniec - Połczyn Zdrój
15.07.1903Bobolice - PolanówBobolice - Polanów
01.09.1903Połczyn Zdrój - BarwicePołczyn Zdrój - Grzmiąca
15.10.1903Barwice - Grzmiąca
14.12.1903Goleniów - MaszewoGoleniów - Maszewo
18.08.1905Mścice - MielnoMścice - Mielno
01.03.1906Worowo - Resko Płn.Worowo - Wysoka Kamieńska
24.04.1909Resko Płn. - Płoty - Golczewo
20.12.1910Wysoka Kamieńska - Golczewo
24.12.1906Kamień Pomorski - TrzebiatówKamień Pomorski - Trzebiatów
01.10.1908Czaplinek - JastrowieCzaplinek - Jastrowie
18.08.1911Sławno - UstkaSławno - Ustka
01.11.1921Polanów - KorzybiePolanów - Korzybie
15.01.1931Szczecin Gumieńce - Szczecin TurzynSzczecin Gumieńce - Szczecin Turzyn
15.05.1936linia obwodowa Szczecin Gumieńce - Szczecin DąbieSzczecin Gumieńce - Szczecin Dąbie

1 po I wojnie światowej odcinek Sławno - Polanów przebudowano na linię normalnotorową

na podstawie Piotr Zaremba i Halina Orlińska "Urbanistyczny rozwój Szczecina", Historyczna strona kolejowa oraz źródeł własnych
opracowali kapil i Marek Pawlukowicz



Patrz także: Historia kolei wąskotorowych na Pomorzu Zachodnim

Encyklopedia Szczecińskiej Komunikacji wersja 3.0
Wszelkie prawa zastrzeżone.

KOMIS wersja 6.3 | © 2001-2018 by KOMIS Team | grafika i skrypty: Marcin Stefanowicz
Wszelkie prawa zastrzeżone. Zasady użytkowania...
Hosting strony zapewnia PROSCAPE - www.netlook.pl
Ten serwis używa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to)