Encyklopedia

description Początki kolei żelaznych na świecie

dodane 20.03.2007, godz. 18:31 przez zdjęcie profilowe użytkownika Mareczek Mareczek; zmodyfikowane 6.04.2007, godz. 18:35 przez zdjęcie profilowe użytkownika MQ MQ

Transport kolejowy istniał już w starożytności w postaci kolei konnych wykorzystujących wyżłobienia w kamiennych płytach dróg, które powstały m.in. na niektórych mocno obciążonych drogach dojazdowych do Rzymu. Jednak kolej z prawdziwego zdarzenia zaczęła powstawać i rozwijać się w XIX wieku na skutek rewolucji przemysłowej w Anglii.

Początki lokomotyw parowych sięgają roku 1770, kiedy to we Francji Nicolas Joseph Cugnot stworzył dość nietypowy wynalazek. Dziwaczna trójkołowa machina z dużym, napełnianym wodą kotłem mogła poruszać się z prędkością 4 km/h, a do jej obsługi zatrudniano aż 4 osoby. Mniej więcej co kwadrans pojazd Cugnota musiał się zatrzymywać. W czasie postoju pod kotłem rozpalano ognisko i czekano, aż wytworzy się wystarczająca ilość pary. Później ruszano w następną kilkunastominutową podróż.

Ewolucja kolei od form transportu przemysłowego (głównie w kopalniach) do publicznie dostępnego środka transportu z napędem mechanicznym miała najwcześniej miejsce w Wielkiej Brytanii, kraju, w którym zapoczątkowana została "rewolucja przemysłowa". Na początku XIX wieku wykorzystywano kolej konną, najpierw do przewozu towarów, później także w przewozach pasażerskich. W 1804 roku Richard Trevithick uruchomił pierwszy pojazd z prawdziwego zdarzenia napędzany parą, jednak ze względu na ślizganie się maszyny na szynach zaprzestał on dalszego rozwoju projektu.

Pomysł Trevithicka znalazł w Wielkiej Brytanii wielu naśladowców. Mnożyły się różne, mniej lub bardziej udane, projekty. W 1811 roku John Blenkinsop dodał do parowozu koło zębate, które poruszało się po trzeciej, karbowanej szynie. Inny wynalazca wyposażył swój pojazd w długie mechaniczne łapy, mające go popychać. Niektóre rozwiązania były jednak znacznie bardziej udane. William Hedley opatentował w 1813 roku lokomotywę "Puffing Billy". Koła zębate zastąpił w niej gładkimi, toczącymi się po gładkich torach. Przez pół wieku parowóz przemierzał trasę pomiędzy kopalnią węgla w Wylam a nadbrzeżem załadunkowym nad rzeką Tyne.

W roku 1814 swój pierwszy parowóz skonstruował ojciec współczesnych lokomotyw, Anglik George Stephenson, który 11 lat później uruchomił pierwszą linię kolejową łączącą Stockton z Darlington. Wraz z jej uruchomieniem dochodzi do rewolucji przemysłowej, co przyczynia się do powstania kolejnych linii kolejowych. Już w 1830 roku nowa trasa między Liverpoolem a Manchesterem była obsługiwana wyłącznie parowozami.

Wraz z rozwojem kolei w Wielkiej Brytanii, transport kolejowy trafia także do pozostałych krajów Europy. Pierwsze linie kolejowe (konne) powstały w roku 1827, zaś parowozy do powszechnego użycia wprowadzono już w roku 1837. Pomimo dużego zaangażowania Niemiec w rozwoju kolei w Europie (pierwsza linia kolejowa z prawdziwego zdarzenia łącząca Drezno z Lipskiem powstała już w roku 1839), ta nadal pozostawała pod dominacją technologii brytyjskiej.

Kolej bardzo dynamicznie rozwijała się też poza Europą. W 1832 roku w stanie New Jersey w Ameryce Północnej zaczął kursować sprowadzony z Anglii parowóz "John Bull". Mieszkańcy Stanów Zjednoczonych szybko zrozumieli, że kolej może zrewolucjonizować życie w ich wielkim kraju. W 1840 roku ogólna długość linii kolejowych na świecie przekroczyła 9000 kilometrów, z czego aż połowa znajdowała się w USA. W połowie XIX wieku Amerykanie mogli się już pochwalić siecią liczącą 15 400 kilometrów torów.
na podstawie Historia Kolei, Wikipedii
opracował Marek Pawlukowicz